Naast vlees en vis gaat de middenklasse in opkomende economieën ook steeds meer en vaker koffie consumeren. Ieder jaar stijgt de koffieconsumptie wereldwijd met circa 2 procent. Hierdoor is de koffieprijs de afgelopen 10 jaar ruim verdrievoudigd. In de landen waar de koffieboon geoogst wordt, worden steeds meer koffiebonen gebruikt voor de binnenlandse consumptie en is er minder beschikbaar voor de export naar het Westen. Uit de cijfers van de International Coffee Organization (ICO) blijkt bijvoorbeeld dat in Brazilië vorig jaar 39,8 procent van de oogst lokaal geconsumeerd werd tegenover 28,4 procent in 2002. In Vietnam was dit in 2010 8,6 procent versus 4,5 procent in 2002. In Colombia steeg de consumptie vorig jaar naar 36,0 procent van 23,7 procent in 2002. Naast een lager beschikbaar volume voor de export, steeg de koffieboonprijs ook door beperkte voorraden, misoogsten en speculatie op de koffieprijs.

Als gevolg van de gestegen koffieboonprijs staan de marges van Westerse koffieproducenten onder druk. Zo maakte Sara Lee, producent van ondermeer Senseo en Douwe Egberts, onlangs bij de presentatie van de kwartaalcijfers bekend dat de marges blijven verkrappen ondanks het feit dat de verkoopprijs van hun koffie ook verhoogd is. Vooral vorig jaar steeg de prijs sterk. Over 2011 is de prijs vrijwel onveranderd, hoewel in de eerste maanden van dit jaar deze wel fors hoger werd. Maar sinds er signalen zijn dat de wereldeconomie vertraagt, is de koffieprijs weer gedaald tot het (hoge) niveau van ultimo 2010.

Fairtrade koffie

Naast ‘gewone’ koffie kennen we sinds een aantal jaar ook de ‘fairtrade’ koffie. Hierbij kopen bepaalde koffieproducenten met ‘ethisch handelen’ hoog in het vaandel hun koffie rechtstreeks van de boeren en wordt de tussenhandel uitgeschakeld. Zo kunnen de koffieboeren een betere prijs krijgen voor hun bonen. Ook omdat de fairtrade inkoper de boeren die zich aansluiten bij de coöperatie een minimumprijs garandeert.

Afgelopen zomer bleek dat de aanvoer van fairtrade koffie echter in de problemen kwam. Als gevolg van de hoge koffieprijs verkopen de boeren namelijk hun bonen liever aan commerciële opkopers dan aan hun eigen fairtrade coöperatie. De geboden minimumprijs, ver van tevoren afgesproken en niet aangepast aan de prijsvorming op de vrije markt, is hiermee overbodig geworden. Ook bij de boeren in landen als Peru, Bolivia en Indonesië gaat immers winst boven principe.

Goed of fout?

Zo kan het gebeuren dat nu ‘goede’ koffie in ‘foute’ koffiepakken terecht komt. En andersom. Want ook de fairtrade organisatie heeft zijn verplichtingen met afnemers. Daarom moeten zij noodgedwongen koffie afnemen van de niet bij de fairtrade coöperatie aangesloten ‘foute’ boeren en komt er ‘foute’ koffie in de ‘goede’ koffiepakken van fairtrade bedrijven. Volgt u het nog? Welke u dus ook drinkt, ‘fout’ of ‘goed’, helemaal zuiver is de koffie niet meer. Maar laat u het u er niet minder om smaken!