Onzekere zekerheid

In opdracht van minister Donner van Sociale Zaken deed deze commissie onderzoek naar het beleggingsbeleid en risicobeheer van pensioenfondsen. Hoe nodig dat was, blijkt wel uit de constateringen die zijn gedaan. Iedereen die pensioenpremie afdraagt moet er tenslotte van op aan kunnen dat er zorgvuldig met zijn of haar geld wordt omgegaan.

Bij het op individuele basis opbouwen van pensioen is dat inzichtelijker dan als de premie in een grote pensioenpot verdwijnt.

Particuliere beleggers worden steeds mondiger. Dat uit zich onder andere in het aantal toegenomen klachten over banken en vermogensbeheerders die worden ingediend. Zo heeft Vermogensmonitor, een organisatie waar gedupeerde beleggers zich tot kunnen wenden om hun belangen te laten behartigen, vorig jaar een recordaantal klachten ontvangen.

Volgens deze instantie is één van de belangrijkste problemen dat vastgelegde risicoprofielen van beleggers niet worden nageleefd en dat klanten vaak niet goed worden geïnformeerd over de risico’s van bepaalde beleggingsproducten. Twee doodzondes voor beheerders die beleggen met de gelden van anderen.

Nu heeft de Commissie Frijns onlangs de conclusie getrokken dat niet alleen individuele beleggers de afgelopen jaren gedupeerd kunnen zijn als gevolg van verkeerde beleggingsbeslissingen of het afwijken van het in overleg vooraf vastgestelde risicoprofiel. Met uw, oh zo veilig gewaande, pensioengelden blijkt het vaak niet veel beter gesteld.

Natuurlijk, we wisten allemaal al dat door de onstuimige koersdalingen in 2008 menig pensioenfonds met een dekkingstekort te kampen kreeg. In dat bewuste jaar daalde de waarde van de beleggingen van de ongeveer dertig grootste Nederlandse pensioenfondsen gezamenlijk als gevolg van beursontwikkelingen met zo’n 85 miljard euro, om over de boekhoudkundige afboekingen als gevolg van de ontwikkeling van de marktrente nog maar niet te spreken.

Tot zover weinig nieuws onder de zon, al moet een ieder zich wat mij betreft afvragen of het opportuun is veel risico te nemen met pensioengeld. Om hun financiële positie op orde te krijgen moesten de pensioenfondsen nu hard ingrijpen met premieverhogingen en bevriezing van pensioenen.

Maar, het venijn zit in de staart, want de Commissie Frijns heeft becijferd dat diezelfde Nederlandse pensioenfondsen in 2008 ook nog eens 20 miljard euro zijn verloren als gevolg van vermijdbare fouten bij de uitvoering van het beleggingsbeleid. Zo zijn in veel gevallen de uitvoeringskosten onnodig hoog en is er afgeweken van de eerder gekozen beleggingsstrategie.

Dit zijn vermijdbare fouten die niets te maken hebben met de ontwikkelingen op de financiële markten. Zijn dat niet dezelfde fouten die een aantal vermogensbeheerders wordt verweten?

Hieruit blijkt maar eens te meer dat ook bij pensioenfondsen beleggen mensenwerk blijkt. Wat denkt u bijvoorbeeld van het bericht dat pensioenfondsen door het streven naar een veiliger risicoprofiel van de beleggingen in het eerste kwartaal van 2009 relatief veel in langlopende overheidsobligaties belegden? Aankopen van langlopende Duitse Franse, Italiaanse, Spaanse en Amerikaanse staatsleningen kwamen per saldo uit op 7,2 miljard euro.

Volgens De Nederlandsche Bank verwachtten pensioenfondsen dat deze zekere en regelmatige opbrengsten over een langere periode verschaffen en dat het faillissementsrisico laag is (?).

Als u niet tevreden bent over uw vermogensbeheerder kunt u uw boeltje oppakken en kiezen voor een andere partij. Met uw pensioengeld dat bij een pensioenfonds is ondergebracht, ligt dat veel moeilijker. Daarom moet u er dan nog meer van op aan kunnen dat er deskundigen aan het roer zitten.

Niemand neemt altijd de juiste beleggingsbeslissingen, maar iedereen die het beheer van z’n vermogen uit handen geeft, moet ervan op aan kunnen dat deze beslissingen binnen de kaders vallen die vooraf met elkaar zijn afgesproken. Deze kaders moeten bepalend zijn voor de beleggingsstrategie.

Dit geldt voor pensioenfondsen net zo goed als voor vermogensbeheerders.