Handelstarieven van Donald Trump, de oorlog in Oekraïne en onrust in het Midden-Oosten: aan onzekerheid hebben we vandaag geen gebrek. Als belegger weet je dat handelen op emoties zelden iets oplevert. Toch blijkt dat in de praktijk makkelijker gezegd dan gedaan.
Waarom we onszelf vaak in de weg zitten
Als belegger zouden we rationeel moeten handelen. Dit wil zeggen dat we alle informatie zorgvuldig afwegen om vervolgens weldoordachte beslissingen te nemen. Maar uit talloze onderzoeken blijkt dat mensen niet rationeel zijn. Keer op keer nemen we beslissingen die systematisch afwijken van logisch of optimaal gedrag. Vaak zonder dat we dit zelf beseffen.
Deze gedragsmatige afwijkingen, ook wel biases genoemd, vallen grofweg in twee categorieën:
- Cognitieve biases: systematische overtuigingen die leiden tot verkeerde conclusies. Zoals het zoeken naar bevestiging van bestaande ideeën, vasthouden aan je eerste indruk of kiezen voor wat het meest in het oog springt.
- Emotionele biases: keuzes die vooral gestuurd worden door gevoel. Zoals angst voor verlies, overmoed of het vermijden van spijtgevoelens.
Hoe onrustiger de beurs, hoe sterker deze biases zich laten gelden.
Wat kun je hiertegen doen?
Gedragsbiases zijn niet altijd te voorkomen, maar vaak wel te beheersen. Dat begint met het herkennen van je eigen gedrag. Hieronder zie je een paar veelvoorkomende voorbeelden uit de praktijk:
- Je verkoopt snel beleggingen met winst, terwijl je verlieslatende posities juist blijft aanhouden.
- Je kiest vooral voor beleggingen die je kent of vaak in het nieuws ziet.
- Je handelt op basis van nieuwsberichten of recente gebeurtenissen.
Herkenbaar? Dan is de kans groot dat je gedrag onbewust invloed heeft op je rendement.
Hoe dit gedrag je rendement beïnvloedt
De genoemde voorbeelden zijn niet ter plekke bedacht. Het zijn de gevolgen van bekende pyschologische biases die al jarenlang onderzocht worden. Hieronder een aantal wetenschappelijke verklaringen voor dit gedrag:
Het ‘disposition effect’ is een emotionele bias die ertoe leidt dat je winsten te vroeg neemt en verlieslatende beleggingen juist te lang aanhoudt.
De ‘availability bias’ leidt ertoe dat je vooral kiest voor wat bekend of zichtbaar is, met het risico op een ongebalanceerde beleggingsportefeuille.
En door de ‘recency bias’ laat je je meeslepen door het laatste nieuws: kopen op de top, verkopen in periodes van paniek. Precies het tegenovergestelde van wat een rationele belegger zou doen.
Hoe beheers je gedragsbiases?
Er zijn tientallen gedragsbiases bekend, en het is vrijwel onmogelijk om ze allemaal te herkennen of volledig te vermijden. Gelukkig hoeft dat ook niet. Met een paar duidelijke richtlijnen kun je jezelf al veel beter wapenen tegen de invloed van impuls, gewoonte en ruis.
- Stel vooraf een helder beleggingsplan op en houd je eraan.
- Beleg automatisch en periodiek, zo zet je emoties makkelijker buiten spel.
- Draag je beleggingen (deels) over aan een professionele partij. Juist in tijden van rumoer geeft dat rust, structuur en bescherming tegen dure emotionele keuzes.
Je kunt de beurs niet controleren, wel je reactie erop
De wereld blijft onzeker. Dat verandert niet. Maar of je je daardoor laat meeslepen, is een keuze. Wie zijn eigen valkuilen leert herkennen en beheersen, vergroot de kans op een beter rendement. Niet door slimmer te zijn dan de markt, maar door minder fouten te maken dan de gemiddelde belegger.
Jaap Steur is sinds 2018 werkzaam bij Axento Vermogensbeheer. Hij is als portfoliomanager verantwoordelijk voor het dagelijks beheer van de klantportefeuilles van Care IS en Axento Vermogensbeheer.